Thành tựu triết học của ai cập cổ đại

Đặc điểm chung của triết học Ai Cập. Triết học Ai Cập cổ đại chủ yếu là đạo đức và chính trị, mặc dù đôi khi tìm thấy dấu vết những khái niệm triết học rộng hơn. Quan niệm cho rằng vũ trụ dược kiểm soát bằng suy nghĩ hay trí tuệ, chẳng hạn, là một quan niệm dường như luôn có trong các trước tác của giới thầy tế và các nhà hiền triêt. Lần đầu tiên quan niệm này được thể hiện trong câu dề tặng gọi là Memphite Drama, có từ cuối thiên niên kỷ thứ 4 TCN, và được Ikhnaton làm cho hồi sinh vào 2.000 năm sau. Quan niệm này được lây từ suy nghi theo thuyết tính người thông
thường của các dân tộc cổ dại, có vẻ thật ngạc nhiên khi nhận thấy quan niệm ấy do một trong những nền văn minh đầu tiên phát triển, nhưng thực tê là như thê. Các quan niệm triết học khác của người Ai Cặp cố dại bao gồm quan niệm về vũ trự vĩnh hằng, quan niệm về các chu kỳ sự kiện luôn mang tính tuần hoàn, và học thuyết nhân quả tự nhiên.
Triết học dạo đức đẩu tiên. Minh họa dầu tiên về triết hoc dạo đức đươc hàm chứa trong Maxims của Ptahhotep, ông làm tể tướng cho một trong số các Pharaon thuộc Vương triều thứ 5 khoảng năm 2500 TCN. Tác phẩm bao gồm khoảng 40 đoạn lời khuyên khôn ngoan cửa vị tể tướng khi dạy con. Khoảng một nửa trong sô này là cách ngôn hiểu biết thực tế nhằm mục đích hướng dần lớp trẻ có được sự thành công ngoài đời. Tuy nhiên, một số khác, khắc sâu hệ thông đạo đức ở mức độ rất cao. Người con buộc phải hòa nhã, khoan dung, tử tế, vui vẻ, nhưng trên hết phải là người công chinh, thậm chí phải hy sinh quyền lợi của chính mình, vì “sức mạnh của sự công chính là ở chỗ nó luôn kéo dài”. Tác giả cũng khuyên tránh tham^lam, nhục dục, kiêu căng, hãy biết kiềm chê và điều độ . Mặc dù những câư cách ngôn này chỉ ở mức độ sơ đẳng nhưng dừ sao cũng mang nhiều ý nghĩa, vì chúng là những thể hiện đầu tiên về chủ nghĩa lý tưởng đạo đức trong tất cả tài liệu văn học trên thế giới.
Sự vờ mộng và thái độ hoài nghi xuất hiện. Trong triết học dạo đức Trung Vương quốc thể hiện một xu hướng phức tạp hơn. Thật ra, đặc điểm nổi bật nhất trong xu hướng này là thái độ hoài nghi và vỡ mộng. Một lý do cho rằng niềm tin vào tín ngưỡng thờ thần Re thời cổ đại đã bị sụp đổ. Người ta không còn tin rằng việc bảo tồn thi hài hữu hình của Pharaon sẽ làm cho quốc gia bất tử- Một lý do khác là sự sụp đố của vương quốc thống nhất và sự thịnh hành của tình trạng xã hội rối loạn, sự xâm chiếm của ngoại ban tạo ra cảm giác không an toàn và vô vọng. Trên hết, sự phát triển đến mức độ tri thức hoàn thiện dã làm cho các quan niệm trước đây về cuộc sống và thế giới có vẻ ngây ngô, không có cơ sở. Kết quả là khuynh hướng dẫn đến cực đôi lập, không tin gì cả.
Ca khúc của người chơi đàn hạc. Minh họa điển hình cho xu hướng triết học mới là Ca khúc của người chơi đàn hạc, là một trong số các Pharaon thuộc Vương triều thứ 11 khắc trên vách nhà nguyện trong lăng mộ khoảng 2100 năm TCN, thể hiện triết lý theo thái độ hoài nghi về sự sống ở thế giới bên kia: “Chưa ai từ thế giới bên kia trở về để kể cho chúng ta biết tình hình như thế nào”. Người ta không công nhận thần thánh, ngoại trừ thần Re được hiểu như một thê lực khó thây, vô nhân xưng. Không có ý nghĩa quan trọng nào đi kèm theo phần thưởng đức hạnh và nỗ lực truyền thống, danh vọng, của cải và quyền lực là những ảo giác vô nghĩa. Cái chết là sô’ phận chung ciía Pharaon cũng như người hầu, và khống ai biết mình chết lúc nào. Diễn tiến logic đối với con người là phải theo đuổi khát vọng, tìm kiếm thú vui trong khi mình còn khả nàng. Nhưng thái dộ tự nuông chiều bản thân vẫn chưa đủ. Người ta cũng nên cố gắng kiếm được tiếng tăm, bằng cách “cho người không có ruộng cày thức ăn”, và bằng các công việc từ thiện khác*.
Triết học chinh trị. Triết gia đầu tiên trong số các triết gia Ai Cập, quan tâm chủ yếu đến chính trị, là một thầy tế ở Heliopolis, sống trong thời gian tiếp theo sau sự sụp đổ của cổ Vương quốc. Tên ông (Khekheperre-soneb) là tên của một thời gian kéo dài đáng gờm đến mức người ta thường gọi ông đơn giản là Thầy tế thành Heliopolis. Ông là tác gíả của sự
công ldch xă hội lần đầu tiên và cùng.là bản cáo trạng đầu tiên đối với giai cấp thượng lưu về hành vi bất công của họ dối với người nghèo. Theo ông, “Người nghèo không có sức đê tự cứu mình ra khỏi ảnh hưởng của người mạnh hơn mình”. Cảnh nghèo khó phổ biến khắp vương quốc. Những người được sinh ra để lãnh dạo cùng dang thoái hóa và hèn nhát. Bản thân xã hội dầy rẫy nạn tham nhùng và tự mãn. Tác giả không đưa ra cải cách nào cụ thể, nhưng theo Breasted, phần lớn những phản ảnh của ông rất thích, hợp trong việc biên soạn ý kiến phê phán xă hội trong thời đại của chính chúng ta.
Lời cầu xin của nông dân hùng biện. Với sự phát triển của Vương triều thứ 11 khoảng 2100 năm TCN, Ai Cập trở lại tình trạng trật tự và thịnh vượng. Lẽ đương nhiên là triết học chính trì trong thời đại phản ánh một sự thay đổi đáng hoan nghênh. Tiêu bản nổi tiếng nhất của triết học này là tác phẩm mang tựa đề Lời cầu xin của nông dân hùng biện. Không biết tác giả là ai, nhưng có lẽ được viết theo chỉ thị của một Pharaon thông minh, muốn khắc sâu các tiêu chuẩn đạo đức chính thức ở những người thuộc cáp và làm cho thần dân nhớ mãi sự cai trị công bằng của nhà vua. Tác phẩm theo thể tường thuật, kể câu chuyện của một’ nông dản bị một quan chức vỏ liêm sỉ.cướp tài sản. Nạn nhân, nộp đơn thỉnh cầu lên cấp trên của quan chức ấy, người, trong trường hợp này là Pharaon, khuyên người nông dân đừng nên bất bình và giải thích cặn kẽ để cho anh ta hiểu được cồng bằng trong quản lý hành chính. Trong quá trình cầu xin, người nông dân hài lòng khi các quan chức nhà nước có các nghĩa vự sau: phải hành động như người cha của trẻ mồ côi, người chồng của góa phụ, người anh của kẻ bị ruồng bỏ, đánh đuổi bọn cướp và bảo vệ người bất hạnh, sử dụng hình phạt cho đúng người, phân xử vô tư và không nói dối, khuyến khích một trật tự hài hòa và thịnh vượng sao cho không còn ai phải chịu cảnh đói khát cơ hàn. Một vài quan niệm cao thượng hơn về chức năng của các nhà cai trị củng được các triết gia chính trị nêu ra. chúng ta không cho rằng quan điểm được trình bày ở đây là quan điểm cùa nòng dán. Câu chuyện này được hư cấu. Triết lý câu chuyện này hàm chứa phản ánh quan điểm của một Pharaoh được khai sáng

Related Posts

Leave a Reply