Di tích và linh tượng

Như chúng ta đã biết, trong quá trình văn hóa Chăm tiếp xức, giao lưu với vãn hóa Ấn Độ, thì đã có sự hòa nhập nào đó giữa vị nữ thần Bhavapara {Uma, vợ cứa Shìva) của Ân giáo vói nứ thần bản địa pỏ lnư Nưgar của người Chăm và sau này còn được Hồi giáo Bà Ni hóa nứa.

>Ôn luyện Violympic vật lý

Kết quả của quá trình tiếp biến văn hóa đó, Pò Inư NUgar được các triều đại vua Chămpa ỏ Kauthara (Nha Trang) tôn thò ỏ vị trí tối thượng. Điều đó còn được ghi trong các bi ký cổ Chăm. Bia của Vỉkrantavarman II, vị, vua Kauthara trị vì dầu thế kỷ IX, viết bằng chứ Sanskrit, đã mô tả bủc tượng mĩ thần Bhagavati (Pỏ Inu Nưgar) “Nữ thằn của xứ Kauthara cỏ tấm thán ngời sáng trong vẻ đẹp của vàng cùng vóì khuôn mặt đẹp như đoá hoa sen… luôn ban phước cho ai cầu khẩn. Ngài, nữ thần tôn kinh có mái tóc vàng đeo đầy kim cương cháu báu, ngài ngự ngay trên bờ biển Kauthara mà đôi tai dài được trang điểm bằng vô vàn châu báu rực sáng suốt cả ba thế giói”.

>>Ôn thi các môn:Toán,Lý,Hóag

Cũng theo bia ký Chăm, vào đòi vua Jaya Indrravarman ], pho tượng vàng kể trên đã bị quân Kambujas cướp và năm 887 saka, vua Sri – Jaya – Indravarman đã làm lạì pho tượng bằng đá thay vào chỗ tượng vàng bị mất. Pho tượng đá của nủ thần Kauthara cũng dã được vua Jaya Paramesvaravarman

  • (năm 972 saka, tức 1050 DL) ca ngợi “Chúa tể của tất cá những cái CÓ và nhũng cái không có” và đâ cúng cho bức tượng nũ thần “vương miện, dai thắt lưng nhiều màu sắc, bình bằng bạc, ô ìọng, trướng rộng bằng bạc…”

Sự nguỡng mộ đối với vị Nử thần xư sá còn thể hiện qua các bài tụng ca của các thầy cả sư khi nhắc tới vị thần này.

Bài tụng ca thứ nhất:

“Ngài ìà nữ thần mẹ của Vương quốc

Ngài tạo dựng nên vùng đất cho cây cối và rừng gỗ quý sinh sôi

Ngài tạo ra giống ìúa và dạy dân trồng ìúa

Vua trên trài ngứi thấy hương thơm của lúa đang trổ dòng, pha lẩn huơng thơm gỗ trầm của người trần gian dâng tế tròi

Pô Inư Nưgar mói đưa ỉên trài một hạt lúa có cánh trắng nhu đám mây

Vua trên tròi gieo hạt ìua ấy mà làm nên tất cả các giống lúa

Tuy chúng khác nhau Vổ màu sắc bề ngoài nhưng trong tùng hạt ìúa thì hoàn toàn nhu nhau

Pô Inư Nưgar ghét hạng ngưă độc ác, giúp những người hiền ìành”

Bài tụng ca thúi hai:

“Thần còn có tên khác lá Pô Inư Nưgar Taha (Thần Mẹ Xú sỏ), ìà nử thần ỉớrt của nưóc Chăm

Thần có tên nữa ìà Muk Juk (Bà Đen), thường được tôn gọi ỉà Potao Kumây (vua đàn bà), hoặc Stri Rạtnhi (chúa của phụ nữ)

Thần sinh ra tứ mây và bọt biển

Thần có 97 chồng, nổi tiếng nhất là Pô Amư (hay Pô Yan Amư- ngài thần cha)

Thần sinh ra 38 cô gái

Thần sinh ra ìúa gạò

Thần phù hộ cho mọi người và cho người làm ruộng”

Bài tụng ca thứ ba:

Ngày xua, Pô ỉnu Nưgar sinh ra đất, gỗ, trầm, ìúa gạo GỖ trầm, gỗ kỳ nam tứ Pô Inư Nưgar mẩ toả ngát hương thơm

 

Không gian bao quanh nữ thần, tứ Pô Inư Nưgar nức hương thơm dịu dàng của lúa gạo, cây bồ đề thiêng tứ Pô Inư Nưgar mà sinh ra. Kẻ nào đang sứa soạn têm trầu và ngửi thấy mùi hương của ìúa gạo thì hãy dâng lên thần một ìễ phẩm trái cây

ỏi nữ thần! xin Ngài nhận lễ nảy

Xin ngài chắp nhận ìòi cẩu xin cúa gia chủ” ‘

  1. Di tích và linh tượng

Với tư cách là vị thần tối thượng của toàn vương quốc, Pô Inư Nưgar đă được rất nhiều địa phương tử Huế ỏ phía Bắc đến Bình Thuận ỏ phía Nam tôn thò và còn để lại di tích thò Bà. Tuy nhiên, các di tích thờ Pô Inư Nưgar tủ Nha Trang trỏ ra dán Huế đã bị Việt hóa, thành nơi thờ phụng các mỉ thần mang danh thần Việt, như Thiên Ya Na, Bà Chúa Ngọc… Còn từ Phú Yên trỏ vào, tức trên phần đất tiểu vương (Mandala) Panduranga là còn các di tích do người Chăm thò Pô Inư Nưgar. Ngưòi ta đã liệt kê các địa danh sau có di tích thò phụng Bà:

  • Pô Inư Nugar Aia Ru (Phú Yên)
  • Pô Inư Nưgar Aia Trang (thánh địa Nha Trang)
  • Pô Inư Nưgar Taha {Hứu Đức, Ninh Thuận)
  • Pố Inư Nưgar Hamu Ram (Maram – Hữu Đức)
  • Pô Inư Nưgar Hamu Mbăng katheh (Hủu Đức – Ninh Thuận)
  • Pô Inư Nưgar Hamu Ak (Vụ Bổn – Ninh Thuận)
  • Pô Inư Nưgar Hamu Gin (?)
  • Pô Inư Nưgar Hamu Kut (Bĩnh Nghĩa – Ninh Thuận)
  • Pô Inư Nưgar Hamu Mưraau (vùng người Raglai – Ninh Thuận)
  • Pô Inư Nưgar Hamu Marom (Mưrom – Raglai-Ninh Thuận)
  • Pô Inư Nưgar Hamu Parik (Phan Ri – Bình Thuận)
  • Pô Inư Nưgar Hamu Pajai (Lòng Sông – Bình Thuận)[1]

Trong các di tích thờ phụng trên, có ba địa điểm cho tới nay dấu ấn thờ Pô Inư Nưgar còn thể hiện rõ rệt nhất, đó là Tháp Bà Nha Trang, đền Hữu Đức (Phan Rang) và đền Hamu Kut Bính Nghĩa (Ninh Hải, Ninh Thuận).

  1. Tháp Bà Nha Trang

Nhóm đền tháp thờ Pô Inư Nưgar ờ Nha Trang mà người Viột quen gọi là Tháp Bà, có vị trí đặc biệt quan trọng trong hộ thống các đền tháp Chăm nổi chung và đền tháp thờ Pô Inư Nưgar nói riêng. Quan sát tống thể kiến trúc cũng như các minh văn còn lại chúng tỏ khu dền tháp này được xây dựng và bổ sung trong thời gian dài. Ai cũng rõ, tủ giủa the kỷ VIII đến giủa thế kỷ IX, kinh đô vương quốc Chămpa đã đuọc chuyển từ Trà Kiệu {Quảng Nam) vào vùng Khảnh Hoà, thì khu vục cửa sổng Nha Trang, trên đồi Cù Lao đã xây dựng khu đền tháp tôn thờ vị nữ thần cao nhất của vương quốc – Pô Inư Nưgar và nơi dây trỏ thành trung tâm tôn giáo cúa vuong quốc thuộc thị tộc Cau (Pi Năng). Các minh vãn của Tháp Bà còn lưu lại cho ta biểt nhủng niên đại xây dựng tháp, trong đó sđm nhất là năm 739 và muộn nhất là nãm 1153 và kéo dài tới thế ký XIV

Đày là hệ thống kiến trúc gồm nhiều đền tháp và các kiến trúc phụ. Đầu thế kỷ XX, các học giả Pháp đã thống kê được khoảng 10 di tích kiến trúc [2].

Tuy nhiên, cho đén nay, nơi đây chi còn giứ lại được 5 đền tháp, có niên đại từ thê kỷ X đến XII, mà sau này các nhà nghiên cứu kiến trúc phương Tây xép khu đền tháp này vào cụm di tích phong cách Pô Nagari[3]

Cụm di tích gồm 5 đền tháp này bố trí trên hai mặt bằng, ỏ mặt bằng thứ nhất, với độ cao khoảng 10 m là một mandapa (công đinh, uíc kiểu nhà chuẩn bị hành lễ của các tín đồ). Trên một diện

tích hình chữ nhật, dài 20 m, rộng 15 m, còn lại 4 hàng cột hình bát giác, cao từ 2,2m (hàng cột ngoài) đến 5,2 m (hàng cột tron#). Dựa vào các cột hiện còn, có thế suy ra mandapa này có 24 cột, trên cột còn dấu tích lỗ mộng, có thể hệ thống mái của dì tích là mái ngoi Các nhà nghiên cứu cũng suy đoán rằng, ỏ mặt bằng này có thô có kiến trúc tháp cổng, tuy nhiên hiện nay không còn nửa.

Tủ Mandapa có lối đi theo các bậc dốc dẫn lên mặt bằng phía trên, noi toạ lạc các đền tháp chính, gồm 4 tháp thò ịkaỉan). Tháp thờ chính hay còn gọi là tháp Pô Nagar, thờ nứ thần Bhavapara (còn gợi Uma – âm tính, vợ của Shiva của Ân Dộ giáo), được ngưỏi chăm bán địa hóa thành Pô Nagar (Pô Inư Nưgar). Đây là tháp có quy mô lớn và đẹp nhát trong quần thể di tích này..

Related Posts

Leave a Reply